#include <iostream> #include <math.h> using namespace std; int main() { double a[100], d; int n, i, begI, maxCount, curCount; cout<<"n = "; cin>>n; for(int i=0; i<n; i++) { cout<<" -> a["<<i<<"] = "; cin>>a[i]; } maxCount = 1; begI = 0;
Saturday, December 7, 2013
Арифметик прогресс үүсгэх дэд дараалал
Өгөгдсөн N элементтэй дарааллын арифметик прогресс үүсгэх хамгийн урт дэд дарааллыг ол.
Wednesday, December 4, 2013
Хэсэглэл байгуулах
Ялгаатай тэмдэгтүүдээс бүрдсэн мөр(string)-ийн бүх дэд олонлог(хэсэглэл)-ийг байгуул. Гэнэт бодлого бодох хүсэл төрөв :)
Зарчим. Нийт дэд олонлогийн тоо 2^n-1 учраас 1-2^n-1 хүртэлх тоог хоёртын тооллын систем рүү n урттайгаар (хоёртын тооллын систем дэх бичлэгийн урт нь n болтол эхэнд '0' залгах) хөрвүүлээд, уг дарааллын элементүүдийн 1-тэй тэнцүү байх элементийн индексэнд харгалзах өгөгдсөн мөрийн тэмдэгтийг хэвлэх
#include <iostream> #include <string> #include <sstream> #include <math.h> using namespace std; string NumberToString(int pNum) { ostringstream converter; converter << pNum; return converter.str(); }
Friday, January 25, 2013
EngMon ухаалаг гар утасны толь бичгийн шинэ хувилбар
EngMon 1.5 -ийг хүргэж байна.
Өмнөх EngMon 1.0 хувилбарыг бодвол хурд, царай зүсийн хувьд ахиц гарсан гэж бодож байна. Хурдны хувьд бол гарсан л даа, царай зүс нь миний хувьд лав дээшилсэн. Та үзэж байж л дүгнэнэ биз ээ. Доорхи линкүүдээс татаж аваарай.
Хэрэв таны утас Samsung Galaxy S3 бол Settings -> Language and input -> Text-to-speech output -> Google Text-to-speech Engine сонголтыг сонгоорой. Samsung TTS гэдэг нь жаахан мяа. Бусад утснууд дээр бас тийм сонголт байж магадгүй.
Гар утасны толь бичиг
Толь бичиг татах
Гар утсандаа татах
EngMon татах
ss EngMon 1.5
Өмнөх EngMon 1.0 хувилбарыг бодвол хурд, царай зүсийн хувьд ахиц гарсан гэж бодож байна. Хурдны хувьд бол гарсан л даа, царай зүс нь миний хувьд лав дээшилсэн. Та үзэж байж л дүгнэнэ биз ээ. Доорхи линкүүдээс татаж аваарай.
Татах (Gogo.mn)
Татах (4Shared.com)
Хэрэв таны утас Samsung Galaxy S3 бол Settings -> Language and input -> Text-to-speech output -> Google Text-to-speech Engine сонголтыг сонгоорой. Samsung TTS гэдэг нь жаахан мяа. Бусад утснууд дээр бас тийм сонголт байж магадгүй.
Гар утасны толь бичиг
Толь бичиг татах
Гар утсандаа татах
EngMon татах
ss EngMon 1.5
Tuesday, October 16, 2012
EngMon Android хувилбар (EngMon for android phones)
Hi guys!
2 жилийн өмнө та бүхэнд Symbian үйлдлийн системтэй гар утсанд зориулагдсан EngMon толь бичгээ хөгжүүлж хүргэж байсан билээ. Энэ удаад уг толь бичгийн Android хувилбарыг нь хүргэж байна. Мэдээж Symbian хувилбараасаа илүү боловсронгуй болсон. Мөн Г.Алтангэрэлийн толь бичиг + Mart толь бичгийн үгийн сантай болгосон. Хайлтаар эхлээд Алтангэрэл, дараа нь Мартын илэрц цувраад л гараад ирнэ гэсэн үг. Мартаас юу ч хулгайлаагүй л дээ, хулгайлъя гэсэн ч угаасаа инкриптлэсэн байдаг юм. Уул нь Монол - Англи олчихмоор л байсан. Бүр мартыг зохиогдохоос нь өмнө надад яаж яваад ирснийг бүү мэд нэг сан байдаг байсан юм. Харьцуулж үзсэн чинь Марттай яг адилхан байна лээ. Юу нуршаад явчив аа :). Доорхи линк дээр дарж татаж аваарай (Үргэлжлэл дээр дарвал гараад ирдийн линк нь). Түр шээрлэсэн байгаа шүү. Удахгүй 25$, олон улсын карттай болохоор Playstore(Android market) дээр тавина аа :).
2 жилийн өмнө та бүхэнд Symbian үйлдлийн системтэй гар утсанд зориулагдсан EngMon толь бичгээ хөгжүүлж хүргэж байсан билээ. Энэ удаад уг толь бичгийн Android хувилбарыг нь хүргэж байна. Мэдээж Symbian хувилбараасаа илүү боловсронгуй болсон. Мөн Г.Алтангэрэлийн толь бичиг + Mart толь бичгийн үгийн сантай болгосон. Хайлтаар эхлээд Алтангэрэл, дараа нь Мартын илэрц цувраад л гараад ирнэ гэсэн үг. Мартаас юу ч хулгайлаагүй л дээ, хулгайлъя гэсэн ч угаасаа инкриптлэсэн байдаг юм. Уул нь Монол - Англи олчихмоор л байсан. Бүр мартыг зохиогдохоос нь өмнө надад яаж яваад ирснийг бүү мэд нэг сан байдаг байсан юм. Харьцуулж үзсэн чинь Марттай яг адилхан байна лээ. Юу нуршаад явчив аа :). Доорхи линк дээр дарж татаж аваарай (Үргэлжлэл дээр дарвал гараад ирдийн линк нь). Түр шээрлэсэн байгаа шүү. Удахгүй 25$, олон улсын карттай болохоор Playstore(Android market) дээр тавина аа :).
Tuesday, March 20, 2012
Shell sort (Шеллийн эрэмбэлэх арга)
(Нэг уншигчийн маань хүсэлтээр үүнийг постлолоо)
Энэ арга нь оруулан эрэмбэлэх аргын сайжруулсан хэлбэр бөгөөд элементийн эцсийн байрлалд орох шилжилтийг хурдасгасан арга юм. Анх Donald Shell боловсруулсан. Олон юм нуршаад ч яахав, ганц бичлэг share-лээд өгье.
Энэ арга нь оруулан эрэмбэлэх аргын сайжруулсан хэлбэр бөгөөд элементийн эцсийн байрлалд орох шилжилтийг хурдасгасан арга юм. Анх Donald Shell боловсруулсан. Олон юм нуршаад ч яахав, ганц бичлэг share-лээд өгье.
Sunday, March 18, 2012
Typer 1.1
Typer 1.1 шинэ хувилбарыг та бүхэнд хүргэж байна. (Өмнө Typer 1.0 буюу анхны хувилбарыг хүргэж байсан.)
Шинэ хувилбарт дараах нэмэлт, өөрчлөлт шинэчлэлтүүд хийгдлээ.
- Хэрэглэгч өөрөө Text файл сонгож бичих (Бичсэн файлууд жагсаалтанд хадгалагдах ба дараа уг жагсаалтнаас сонгож бичих боломжтой)
- Гарын авалга - Quick Access Toolbar-ийн Асуултын тэмдэгтэй товч эсвэл F1
- Бүх үзэгдэл(үйлдэл)-үүдийг ажиллахад хялбар, хурдан болгох үүднээс товчны хослол болон дан ганц товчны даралтаар хийгддэг болгосон бөгөөд уг хослолуудыг харах лавлагаа. Quick Access Toolbar-ийн Дурангийн зурагтай товч эсвэл Alt + F1
- Алдаа тооцож хадгалах, Бичсэн түүх формд харуулах.
- Бичих текстэнд санамсаргүй 1-ээс олон хоосон зай орсон тохиолдолд шахаж, зөв бүтэцтэй болгох г.м.
Татах
Өмнөх Typer 1.0 нь 2 долоо хоног ашиглах эрхтэй байсан бол Typer 1.1-ийг хязгааргүй үнэгүй ашиглах боломжтой.
Сэтгэгдэл үлдээх
Хурдан шивэх
Арван хуруугаараа хурдан шивэх
Хурдан шивэх татах
Хурдан шивэж сурах
Монголоор шивэх
Казахаар шивэх
Қазақша жазып үйрену
Қазақ әріппен жазу
Тез жазу
Тез жазып үйрену
Сэтгэгдэл үлдээх
Sunday, February 26, 2012
Хурдан шивэх
Сар шинийн мэнд хүргэе!
Энэ жил ч сайхан амарлаа шүү. Цагаан сарын амралтаар зүгээр суухаар гээд 10 хуруугаараа хурдан шивж сурахад тус болохуйц энэхүү хөгжилтэй жижигхэн програмыг хийлээ Татаж аваад, тоглож хөгжилдөнгөө шивэх чадвараа дээшлүүлээрэй.
Програмаа товчхон танилцуулъя.
Монгол, Англи, Казах гэсэн 3 хэлтэй. Хэл тус бүр нь бичих текстийн хувьд өгүүлбэр, үгнүүдийг дараалал, үсгүүд, програмчлалын хэлнүүдийн мөр гэсэн сонголтуудтай.
Танд таалагдана. :) FB, twitter-дээ share хийгээрэй.
Татаж авах
Шинэ хувилбар
Хэрэв таны компьютерт .Net Framework суугаагүй бол програмаа суулгахаас өмнө татаж авч суулгаарай.
DotNet Framework 3.5 татах
Санал хүсэлтээ ирүүлбэл их баярлах болно.
Сэтгэгдэл үлдээх
Энэ жил ч сайхан амарлаа шүү. Цагаан сарын амралтаар зүгээр суухаар гээд 10 хуруугаараа хурдан шивж сурахад тус болохуйц энэхүү хөгжилтэй жижигхэн програмыг хийлээ Татаж аваад, тоглож хөгжилдөнгөө шивэх чадвараа дээшлүүлээрэй.
Програмаа товчхон танилцуулъя.
Монгол, Англи, Казах гэсэн 3 хэлтэй. Хэл тус бүр нь бичих текстийн хувьд өгүүлбэр, үгнүүдийг дараалал, үсгүүд, програмчлалын хэлнүүдийн мөр гэсэн сонголтуудтай.
Танд таалагдана. :) FB, twitter-дээ share хийгээрэй.
Татаж авах
Шинэ хувилбар
Хэрэв таны компьютерт .Net Framework суугаагүй бол програмаа суулгахаас өмнө татаж авч суулгаарай.
DotNet Framework 3.5 татах
Санал хүсэлтээ ирүүлбэл их баярлах болно.
Хурдан шивэх
Арвах хуруугаараа хурдан шивэх
Хурдан шивэх татах
Хурдан шивэж сурах
Сэтгэгдэл үлдээх
Wednesday, October 12, 2011
Интерпретатор ба Компилятор
Програмчлалын ямар нэгэн хэл ашиглан алгоритмыг дүрсэлсний дараа транслятор буюу хөрвүүлэгч нь машины хэлэнд хөрвүүлж байж тухайн алгоритм биелдэг тухай, мөн хөрвүүлэлтийн үр дүнд биелэх файл үүсдэг талаар өмнөх бичлэгтээ дурьдсан билээ. Хөрвүүлэлтийн үр дүнд үүссэн биелэх файл(execution file)-ыг ачаалснаар програм биелж эхлэнэ. Хөрвүүлэлтийн 2 хэлбэр байдаг. Үүнд:
1. Компиляци (Compilation)
2. Интерпретаци (Interpretation)
Компиляци бол текстийг бүхлээр нь нэг удаа хөрвүүлэх хэлбэр юм. Бүрэн хөрвүүлэгдсэнийхээ дараа програм биелж эхлэнэ. Харин интерпретаци бол текстийг бүхлээр нь нэг удаа биш мөр мөрөөр нь хөрвүүлнэ. Хөрвүүлэгдсэн мөр тэр дороо биелнэ. Ө.х, хөрвүүлэлт, биелэлт хоёр зэрэгцэн явагдана. Компиляцийг компилятор (compiler), интерпретацийг интерпретатор (interpreter)
1. Компиляци (Compilation)
2. Интерпретаци (Interpretation)
Компиляци бол текстийг бүхлээр нь нэг удаа хөрвүүлэх хэлбэр юм. Бүрэн хөрвүүлэгдсэнийхээ дараа програм биелж эхлэнэ. Харин интерпретаци бол текстийг бүхлээр нь нэг удаа биш мөр мөрөөр нь хөрвүүлнэ. Хөрвүүлэгдсэн мөр тэр дороо биелнэ. Ө.х, хөрвүүлэлт, биелэлт хоёр зэрэгцэн явагдана. Компиляцийг компилятор (compiler), интерпретацийг интерпретатор (interpreter)
Friday, October 7, 2011
Транслятор буюу хөрвүүлэгч
Програмчлалын ямар нэгэн хэл дээр бичсэн текст машины хэл рүү хөрвүүлэгдээгүй цагт компьютерт ойлгомжгүй хэвээрээ байх бөгөөд мэдээлэл машины код(хэл)-нд хөрвөсний дараа л биелнэ. Эхний үеийн тооцоолох электрон машин дээр ажиллагсад машинаар мэдээллийг боловсруулах удирдамжаа машины кодоор буюу машины хэлээр дүрсэлж машинд оруулдаг байв. Машины кодыг тайлж уншихад төвөгтэй, хүнд бөгөөд нарийн мэдлэгтэй байх шаардлагатай. Сүүлд нь хүн машинтай харьцахад хялбар дөхөм болгох зорилгоор мэдээллийг машины кодонд хөрвүүлэгч програм зохиосон.Үүнийг Транслятор (translator – хөрвүүлэгч) гэдэг. Хүний бичсэн програмыг транслятор нь машины кодонд хувиргаж боловсруулдаг. Хөрвүүлэлтийн үр дүнд биелэх файл (execution file) үүснэ. Энэ нь програмчлалын эцсийн бүтээгдэхүүн бөгөөд 100% машины хэлээр дүрслэгдсэн, процессорын жинхэнэ биелүүлэх ёстой заавруудыг агуулсан хэлбэр юм. Трансляторыг програмчлалын систем (programming system) гэх ба түүгээр програм бичих дүрмийг програмчлалын хэл (programming language) гэж нэрлэдэг. Програмчлалын хэл нь компьютерт зориулж програм бичих үйл ажиллагааг хөнгөвчлөх зорилгоор 1950-иад оноос бий болсон. Анхны програмчлалын хэл нь Ассеблер хэл (Assembly language) юм.
Wednesday, October 5, 2011
SQL INSERT, UPDATE, DELETE үйлдлүүд
SQL INSERT INTO үйлдэл
INSERT INTO үйлдэл нь хүснэгтэнд шинэ мөр нэмдэг.
Формат
Дараах 2 хэлбэртэй байна. Үүнд:
1. INSERT INTO хүснэгтийн_нэр VALUES(утга1, утга2, утга3, ...)
2. INSERT INTO хүснэгтийн_нэр(багана1, багана2, багана3, ...)
VALUES(утга1, утга2, утга3, ...)
Эхний тохиолдолд хүснэгтийн бүх багананд утгуудыг хүснэгтийн багануудын дарааллаар харгалзан олгоно. Хоёрдох тохиолдолд зөвхөн зааж өгсөн "багана1", "багана2", ... багнауудад харгалзах "утга1", "утга2", ... утгуудыг олгоно.
Дараах Person хүснэгтэнд шинэ мөр нэмье.
INSERT INTO үйлдэл нь хүснэгтэнд шинэ мөр нэмдэг.
Формат
Дараах 2 хэлбэртэй байна. Үүнд:
1. INSERT INTO хүснэгтийн_нэр VALUES(утга1, утга2, утга3, ...)
2. INSERT INTO хүснэгтийн_нэр(багана1, багана2, багана3, ...)
VALUES(утга1, утга2, утга3, ...)
Эхний тохиолдолд хүснэгтийн бүх багананд утгуудыг хүснэгтийн багануудын дарааллаар харгалзан олгоно. Хоёрдох тохиолдолд зөвхөн зааж өгсөн "багана1", "багана2", ... багнауудад харгалзах "утга1", "утга2", ... утгуудыг олгоно.
Дараах Person хүснэгтэнд шинэ мөр нэмье.
Monday, September 26, 2011
Жолооны курст
Ингэж нэг төлбөрийн мөнгө олж жолооны курст ч суудаг юм байж. Жолооны үнэмлэхтэй болно гэдэг чинь машинтай болоход нилээн том алхмаар ойртлоо гэсэн үг. Энэ бол том ажил. Үгүй ядаж хэн нэгний машиныг гуйж нэг тойрч ирэх эрхтэй болно шүү дээ. Болохгүй юм ерөөс байхгүй. Гэхдээ одоогоор зөвхөн сургалтандаа сууж, дадлагажиж байгаа ч юм шиг яваад байгаа болохоос шалгалтандаа тэнцэж, жолооч болох эсэхээ ёстой бүү мэд. Өгөөмөр зан нь хөдөлвөл эзэн нь хичээгээгүй ч заяа нь хичээх биз ээ.Зарим мэддэг ч юм шиг энгийн зүйлүүд хэлэхгүй л бол анзаарагддаггүй. Манай багшийн ийн ярьсан нь надад их таалагдлаа.
"...Зам дээрхи тусгаарлах зурвасын үүрэг гүйцэтгэгч хашаануудыг ямар учраас барьсаныг ойлгохгүй юм. Магадгүй ЗГ-ын эсвэл ИХ-ын нэг нөхрийн хамсаатан нь хашааны бизнес эрхэлдэг байлгүй. Манайхан дүрэм журмыг огт тоодоггүй дураараа дургиж, дунд чөмгөөрөө жиргэдэг сонин улсууд. Будгийн наймаа ашигтай санагдвал замын ирмэг ч юм уу, тэмдгүүдийг эсвэл уулзварыг дүрэм ёсны өнгө үү, үгүй юү хамаагүй уран зураг зурж байгаа юм шиг л будаад хаячихна.
Энэ хашааг одоо юу гэж ойлгох вэ? Хүн бусад амьтнаас оюун ухаанаараа, сэтгэж чаддагаараа ялгарна. Гэтэл манайд яажийна, хүнийг мал шиг хашаанд хорьж, хүчээр журамд оруулжийна. Эсвэл манай ард иргэд үнэхээр тийм арга хэмжээ авахаас наашгүй юм болов уу?
Эндээс хүүхдүүд ямар сургамж авах вэ? Зам хөндлөн гарахдаа явган хүний гарцаар биш "хашааны завсраар" гардаг юм байна гэсэн ойлголт авна.
...Эцэг эхчүүд хүүхдээ машины урьд талын суудал дээр авч суудаг нь маш буруу. Хүн ямар нэгэн гэнэтийн аюул тулгарахад далд ухамсраасаа өгсөн дохионы дагуу хамгийн түрүүнд өөрийгөө хамгаалах арга хэмжээ авдаг учраас хүүхдээ хамгаалах биш, харин ч бамбай болгон барьчихна. Тийм учраас хүүхдээ хойд талын суудалд суулгаж байгаарай...
... Хаана ч байхгүй нэр томъёонууд бий болжээ. "Нүхэн гарц" ч гэнэ үү? Анх нэг сэтгүүлч нэрийг нь мэддэггүй болохоор зурагтаар нүхэн гарц гэж ярьсан юм байна л даа. Тэрнээс хойш бүгд тэгж нэрлэсэн, хотын дарга хүртэл ярилцлага өгөхдөө нүхэн гарц гэсэн зогсжийлээ. "Нүхэн гарц" биш "Явган хүний гарам" гэж нэрлэдэг юм шүү дээ..."
Багшийн энэ зөвлөгөөг л хүргэхийг зорилоо. Сонссон сайн зүйлээ бусдад хүргэх нь сонсогчийн үүрэг ээ гэж.
Бие дааж програмчлал сурах
Нэг уншигчийн маань бие дааж програмчлал сурах боломжтой юу, боломжтой бол ямар арга байж болох талаар зөвлөгөө өгөөч гэсэн хүсэлтийн дагуу энэ бичлэгээ тавилаа.
Програмчлалын хэл сурч, программист болох нь ямар нэгэн хэрэглээний програм дээр ажиллаж сурахаас өөр ойлголт бөгөөд суралцагчаас ихээхэн хүчин чармайлт, мэдлэг чадвар шаардна. Гэхдээ боломжгүй, хүршгүй оргил бас биш. Харин Билл Гэйтс (Microsoft) ч юм уу Ларри Пэйж эсвэл Сергей Брин (Google) шиг болох гэвэл бас өөр асуулт л даа. Магадгүй төрөлхийн техникийн онцгой ухаантай, тийм хүн болох гэж заяагдсан хүмүүс л тийм амжилтанд хүрдэг байх. Энэ нь үнэмшилтэй сонсогдож байгаа ч үнэн хэрэгтээ хүн болгон л цагаан цаас шиг төрдгийг хэн хэнгүй л мэднэ. Генээс хамаарч болдог ч Bill Gates өмгөөлөгчийн гэр бүлээс, Steve Jobs (Apple) улс төрчийн гэр бүлээс гаралтайг та бүхэн мэдэх биз ээ. Эндээс харахад хэний хэн болж төрснөөс үл хамааран IT-ийн хувьсгал хийх боломж хэн хэнд ч байгаа мэт горьдлого төрж байгаа биз? Тийм ээ, энэ бол боломжтой. Би түүнд итгэдэг.
Програмчлал сурахад зайшлгүй шаардлагатай зүйл бол математик. Хэрэв таны математикийн мэдлэг муу аваас программист болох боломж хаалттай л гэсэн үг. Учир нь програм бичихэд асуудлыг зөв томъёолж, шийдвэрлэх нь хамгийн гол асуудал юм. Дараагийн мэдэх ёстой зүйл бол мэдээж англи хэл. Монгол хэл дээр бичигдсэн програмчлал, IT-ын ном, сурах бичиг, материал маш ховор учраас англи хэл дээрхи материал ашиглахаас өөр гарцгүй. Англи хэлийг хэр зэрэг сайн мэдэх нь таны мэдлэгт төдий чинээ тус нэмэр болдог нь тодорхой. Гэвч ядаж л Гүүглээс англиар асууж чаддаг түвшний англи хэлтэй байхад програмчлалын хэлнүүдйиг судалж сурахад асуудалгүй. Хамгийн гол нь IT-ийн салбар нь бусад салбарыг бодвол сонирхолтой бас хөгжилтэй.
Бие дааж судлахад илүү их зүйл толгойдоо бат хоногшиж үлддэг ч анхан шатны мэдлэгийг багшийн тусламжтайгаар олж авах нь цаг хугацааны хувьд хэмнэлттэйгээс гадна ихээхэн үр дүнтэй байдаг. Надад тохиолдож байсан л даа. (Хэдэн долоо хоног судалж учрыг нь олоогүй зүйлийг хоёрхон цаг заалгахад мэдэж авч байсан удаа.)
Програмчлал сурах алхмуудыг дараалуулан бичвэл:
- Математик - Англи хэл - Алгоритмчлал - Доод түвшний програмчлалын хэл(Pascal, C/C++ дээр бодлого бодох) - Дээд түвшний програмчлалын хэл/технологи(Java, C#, VB, PHP, Өгөгдлийн сан удирдах системүүд: MySQL, MS SQL, Oracle г.м)
Энэ миний хувийн бодол л доо. Гэхдээ олон хүн үүнтэй санал нийлнэ. Юу хэлснээс хэн хэлсэн нь чухал байдаг боловч програмчлал сурахыг хүсэгч танд энэхүү зөвлөгөө маань хэрэг болно гэж найдаж байна.
Дараах сайтуудыг ашиглаарай
www.java2s.com
www.codeproject.com
www.roseindia.net
www.oracle.com
www.lynda.com
www.coder.mn
Програмчлалын хэл сурч, программист болох нь ямар нэгэн хэрэглээний програм дээр ажиллаж сурахаас өөр ойлголт бөгөөд суралцагчаас ихээхэн хүчин чармайлт, мэдлэг чадвар шаардна. Гэхдээ боломжгүй, хүршгүй оргил бас биш. Харин Билл Гэйтс (Microsoft) ч юм уу Ларри Пэйж эсвэл Сергей Брин (Google) шиг болох гэвэл бас өөр асуулт л даа. Магадгүй төрөлхийн техникийн онцгой ухаантай, тийм хүн болох гэж заяагдсан хүмүүс л тийм амжилтанд хүрдэг байх. Энэ нь үнэмшилтэй сонсогдож байгаа ч үнэн хэрэгтээ хүн болгон л цагаан цаас шиг төрдгийг хэн хэнгүй л мэднэ. Генээс хамаарч болдог ч Bill Gates өмгөөлөгчийн гэр бүлээс, Steve Jobs (Apple) улс төрчийн гэр бүлээс гаралтайг та бүхэн мэдэх биз ээ. Эндээс харахад хэний хэн болж төрснөөс үл хамааран IT-ийн хувьсгал хийх боломж хэн хэнд ч байгаа мэт горьдлого төрж байгаа биз? Тийм ээ, энэ бол боломжтой. Би түүнд итгэдэг.
Програмчлал сурахад зайшлгүй шаардлагатай зүйл бол математик. Хэрэв таны математикийн мэдлэг муу аваас программист болох боломж хаалттай л гэсэн үг. Учир нь програм бичихэд асуудлыг зөв томъёолж, шийдвэрлэх нь хамгийн гол асуудал юм. Дараагийн мэдэх ёстой зүйл бол мэдээж англи хэл. Монгол хэл дээр бичигдсэн програмчлал, IT-ын ном, сурах бичиг, материал маш ховор учраас англи хэл дээрхи материал ашиглахаас өөр гарцгүй. Англи хэлийг хэр зэрэг сайн мэдэх нь таны мэдлэгт төдий чинээ тус нэмэр болдог нь тодорхой. Гэвч ядаж л Гүүглээс англиар асууж чаддаг түвшний англи хэлтэй байхад програмчлалын хэлнүүдйиг судалж сурахад асуудалгүй. Хамгийн гол нь IT-ийн салбар нь бусад салбарыг бодвол сонирхолтой бас хөгжилтэй.
Бие дааж судлахад илүү их зүйл толгойдоо бат хоногшиж үлддэг ч анхан шатны мэдлэгийг багшийн тусламжтайгаар олж авах нь цаг хугацааны хувьд хэмнэлттэйгээс гадна ихээхэн үр дүнтэй байдаг. Надад тохиолдож байсан л даа. (Хэдэн долоо хоног судалж учрыг нь олоогүй зүйлийг хоёрхон цаг заалгахад мэдэж авч байсан удаа.)
Програмчлал сурах алхмуудыг дараалуулан бичвэл:
- Математик - Англи хэл - Алгоритмчлал - Доод түвшний програмчлалын хэл(Pascal, C/C++ дээр бодлого бодох) - Дээд түвшний програмчлалын хэл/технологи(Java, C#, VB, PHP, Өгөгдлийн сан удирдах системүүд: MySQL, MS SQL, Oracle г.м)
Энэ миний хувийн бодол л доо. Гэхдээ олон хүн үүнтэй санал нийлнэ. Юу хэлснээс хэн хэлсэн нь чухал байдаг боловч програмчлал сурахыг хүсэгч танд энэхүү зөвлөгөө маань хэрэг болно гэж найдаж байна.
Дараах сайтуудыг ашиглаарай
www.java2s.com
www.codeproject.com
www.roseindia.net
www.oracle.com
www.lynda.com
www.coder.mn
Saturday, September 24, 2011
SELECT, WHERE, AND, OR, ORDER BY
SQL SELECT Statement - SQL SELECT үйлдэл
SELECT үйлдэл нь Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг сонгож харахад хэрэглэгдэнэ.
Үр дүн нь үр дүнгийн хүснэгтэнд хадгалагдах бөгөөд түүнийг result-set (Үр дүнгийн олонлог) гэж нэрлэдэг.
Формат
1. SELECT баганы_нэр(-үүд) FROM хүснэгтийн_нэр
2. SELECT * FROM хүснэгтийн_нэр
Жишээ.
SELECT LastName, FirstName FROM Student
SELECT * FROM Student
* тавьсанаар хүснэгтийн бүх бичлэгийн харуулна.
SELECT DISTINCT үйлдэл
Хүснэгтэнд зарим баганууд давхардсан (ижил) утга агуулсан байдаг. Хэрэв тийм хүснэгтээс ялгаатай утгуудыг сонгож харах шаардлагатай бол DISTINCT үйлдлийг ашигладаг. (Distinct - Ялгаатай)
Формат
SELECT DISTINCT баганы_нэр(-үүд)
FROM хүснэгтийн_нэр
WHERE түлхүүр үг
WHERE түлхүүр үг нь бичлэг(өгөгдөл)-үүдийг тодорхой нөхцөлийн дагуу шүүж харуулна.
Формат
SELECT баганы_нэр(-үүд)
FROM хүснэгтийн_нэр
WHERE нөхцөл
Жишээлбэл, "Student" Хүснэгтээс "СБ-3-7" гэсэн хаягтай сурагчдыг сонгож харъя.
SELECT * FROM Student WHERE Address = 'СБ-3-7'
Текстэн болон огноон төрлийн утгын 2 талд нь дан кавычка('') тавигдана.
Жишээ. "Student" хүснэгт нь төрсөн огноо гэсэн огноон(Datetime) төрөлтэй баганатай байг. 1992.05.05-нд төрсөн оуютнуудыг харахдаа:
SELECT * FROM Student WHERE BirthDate = '1992.05.05'
WHERE үйлдэлтэй хамт хэрэглэгддэг операторууд
SELECT үйлдэл нь Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг сонгож харахад хэрэглэгдэнэ.
Үр дүн нь үр дүнгийн хүснэгтэнд хадгалагдах бөгөөд түүнийг result-set (Үр дүнгийн олонлог) гэж нэрлэдэг.
Формат
1. SELECT баганы_нэр(-үүд) FROM хүснэгтийн_нэр
2. SELECT * FROM хүснэгтийн_нэр
Жишээ.
SELECT LastName, FirstName FROM Student
SELECT * FROM Student
* тавьсанаар хүснэгтийн бүх бичлэгийн харуулна.
SELECT DISTINCT үйлдэл
Хүснэгтэнд зарим баганууд давхардсан (ижил) утга агуулсан байдаг. Хэрэв тийм хүснэгтээс ялгаатай утгуудыг сонгож харах шаардлагатай бол DISTINCT үйлдлийг ашигладаг. (Distinct - Ялгаатай)
Формат
SELECT DISTINCT баганы_нэр(-үүд)
FROM хүснэгтийн_нэр
WHERE түлхүүр үг
WHERE түлхүүр үг нь бичлэг(өгөгдөл)-үүдийг тодорхой нөхцөлийн дагуу шүүж харуулна.
Формат
SELECT баганы_нэр(-үүд)
FROM хүснэгтийн_нэр
WHERE нөхцөл
Жишээлбэл, "Student" Хүснэгтээс "СБ-3-7" гэсэн хаягтай сурагчдыг сонгож харъя.
SELECT * FROM Student WHERE Address = 'СБ-3-7'
Текстэн болон огноон төрлийн утгын 2 талд нь дан кавычка('') тавигдана.
Жишээ. "Student" хүснэгт нь төрсөн огноо гэсэн огноон(Datetime) төрөлтэй баганатай байг. 1992.05.05-нд төрсөн оуютнуудыг харахдаа:
SELECT * FROM Student WHERE BirthDate = '1992.05.05'
WHERE үйлдэлтэй хамт хэрэглэгддэг операторууд
Sunday, September 18, 2011
SQL-ийн синтаксис
Өгөгдлийн сангийн хүснэгтүүд - Database Tables
Өгөгдлийн сан нь ихэнхдээ нэг болон хэд хэдэн хүснэгт агуулсан байдаг. Хүснэгт бүр нь нэртэй байна (Ж, "Student", "Book", г.м). Хүснэгт нь бичлэг(мөр)-үүд агуулдаг.
Жишээ. "Student" хүснэгт
Дээрхи хүснэгт нь 3 мөр(бичлэг), 4 баганатай (ID, LastName, FirstName, Address) байна.
SQL үйлдлүүд - SQL Statements
Өгөгдлийн сан дээр ямарваа үзэгдлийг SQL үйлдлүүдийн тусламжтайгаар гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл, дээрхи "Student" хүснэгтийн бүх өгөгдлийг харах үйлдэл нь дараах байдалтай байна.
SELECT * FROM Student
- SQL нь том жижиг үсэг ялгадаггүй (Not case sensitive)
Зарим өгөгдлийн сан удирдах систем дээр SQL үйлдлийн дараа ; (цэг таслал) тавихыг шаарддаг. Ж, MySQL. SQL SERVER, MS ACCESS-т шаардлагагүй.
DML ба DDL
SQL-ийг дотор нь DML(Data Manipulation Language - Өгөгдөл удирдах хэл), DDL(Data Definition Language - Өгөгдөл тодорохойлох хэл) гэж 2 ангилж болно.
Куэринүүд (Query) болон өөрчлөх, шинэчлэх коммандууд нь DML-д орно. Үүнд:
- SELECT - Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл сонгож харуулах
- UPDATE - Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг өөрчилж шинэчлэх
- DELETE - Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл устгах
- INSERT INTO - Өгөгдлийн санд шинэ өгөгдөл оруулах
DDL нь өгөгдлийн сан, өгөгдлийн сангийн хүснэгт үүсгэх болон устгах, түүнчлэн индекс(түлхүүр) тодорхойлох, хүснэгтүүдийн хооронд холбоос үүсгэх
зэргээс бүрддэг. Хамгийн их хэрэглэгддэг DDL-үүд:
- CREATE DATABASE - шинэ өгөгдлийн сан үүсгэх
- ALTER DATABASE - Үүсгэгдсэн өгөгдлийн санг өөрчилж засах
- CREATE TABLE - Шинэ хүснэгт үүсгэх
- ALTER TABLE - Үүсгэгдсэн хүснэгтийг өөрчилж засах
- DROP TABLE - Хүснэгт устгах
- CREATE INDEX - Индекс үүсгэх
- DROP INDEX - Индекс устгах
Өгөгдлийн сан нь ихэнхдээ нэг болон хэд хэдэн хүснэгт агуулсан байдаг. Хүснэгт бүр нь нэртэй байна (Ж, "Student", "Book", г.м). Хүснэгт нь бичлэг(мөр)-үүд агуулдаг.
Жишээ. "Student" хүснэгт
ID | LastName | FirstName | Address |
1 | Дорж | Бат | БЗ-3-10 |
2 | Дэлгэр | Дулмаа | СБ-3-7 |
3 | Баасан | Солонго | СО-4-32 |
Дээрхи хүснэгт нь 3 мөр(бичлэг), 4 баганатай (ID, LastName, FirstName, Address) байна.
SQL үйлдлүүд - SQL Statements
Өгөгдлийн сан дээр ямарваа үзэгдлийг SQL үйлдлүүдийн тусламжтайгаар гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл, дээрхи "Student" хүснэгтийн бүх өгөгдлийг харах үйлдэл нь дараах байдалтай байна.
SELECT * FROM Student
- SQL нь том жижиг үсэг ялгадаггүй (Not case sensitive)
Зарим өгөгдлийн сан удирдах систем дээр SQL үйлдлийн дараа ; (цэг таслал) тавихыг шаарддаг. Ж, MySQL. SQL SERVER, MS ACCESS-т шаардлагагүй.
DML ба DDL
SQL-ийг дотор нь DML(Data Manipulation Language - Өгөгдөл удирдах хэл), DDL(Data Definition Language - Өгөгдөл тодорохойлох хэл) гэж 2 ангилж болно.
Куэринүүд (Query) болон өөрчлөх, шинэчлэх коммандууд нь DML-д орно. Үүнд:
- SELECT - Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл сонгож харуулах
- UPDATE - Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг өөрчилж шинэчлэх
- DELETE - Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл устгах
- INSERT INTO - Өгөгдлийн санд шинэ өгөгдөл оруулах
DDL нь өгөгдлийн сан, өгөгдлийн сангийн хүснэгт үүсгэх болон устгах, түүнчлэн индекс(түлхүүр) тодорхойлох, хүснэгтүүдийн хооронд холбоос үүсгэх
зэргээс бүрддэг. Хамгийн их хэрэглэгддэг DDL-үүд:
- CREATE DATABASE - шинэ өгөгдлийн сан үүсгэх
- ALTER DATABASE - Үүсгэгдсэн өгөгдлийн санг өөрчилж засах
- CREATE TABLE - Шинэ хүснэгт үүсгэх
- ALTER TABLE - Үүсгэгдсэн хүснэгтийг өөрчилж засах
- DROP TABLE - Хүснэгт устгах
- CREATE INDEX - Индекс үүсгэх
- DROP INDEX - Индекс устгах
Thursday, September 8, 2011
SQL(Structured Query Language)-ийн тухай

SQL гэж юу вэ?
- SQL - Structured Query Language(Structured - Бүтэцлэгдсэн, Query - Асуулт, Language - Хэл)
- SQL нь өгөгдлийн сантай (Database) харьцдаг, мөн түүнийг удирддаг.
- SQL нь ANSI(American National Standards Institute - Америкийн Үндэсний Стандартын Хүрээлэн) стандарттай
SQL-ийн боломжууд
- Куери биелүүлэх (Execute queries)
- Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг харах (Retrieve data)
- Өгөгдлийн санд өгөгдөл оруулах (Insert records)
- Өгөгдлийн сангийн өгөгдлүүдийг өөрчилж, шинэчлэх (Update records)
- Өгөгдлийн сангаас өгөгдөл устгах (Delete records)
- Шинэ өгөгдлийн сан үүсгэх (Create new databases)
- Өгөгдлийн сан дотор шинэ Хүснэгт үүсгэх (Create new tables)
- Өгөгдлийн сан дотор Stored Procedure үүсгэх (Create Stored Procedures)
- Өгөгдлийн сан дотор View үүсгэх (Create Views)
- Хүснэгт, Процедур болон Виеунүүдэд тусгай эрх олгох. (Set permissions)
Дараа дараагийн бичлэгээр SQL-ийг ашиглах, MySQL, SQL Server, Oracle зэрэг өгөгдлийн сан удирдах систем дээр ажиллах, өгөгдлийг удирдах талаар хүргэх болно. SQL нь хэдийгээр ANSI стандарттай ч олон ялгаатай хувилбаруудтай. Гэхдээ үндсэн коммандууд нь (Ж: SELECT, UPDATE, DELETE, INSERT, WHERE) хоорондоо адилхан болон их төсөөтэй байдаг.
Sunday, May 22, 2011
Firefox 4 болон Google Chrome дээр ажилладаг Internet Download Manager 6.05
Блогтоо салхи оруулалгүй уджээ. Яг 2 сар болсон байна шүү. Завгүй болоод л тэр үү эсвэл блог хөтлөх сонирхол буурсан ч юм болов уу? За тэр ч яахав.
Дээр Crack-тай Internet Download Manager 5.19 тавьж өгч байсан билээ. IDM-ийн 5 буюу түүнээс өмнөх хувилбарууд нь Firefox 4, Google Chrome дээр ажилладаггүй юм. IDM-с болж мяа Web Browser хэрэглэлтэй нь биш лаг гоё веб хөтөчдөө тохирдог Crack-тай IDM 6.05 татаж авч хэрэглээрэй.
Заавар
Дараах файлуудыг татаж аваарай.
1. IDM 6.05
2. IDM Patch
2. Key Registry File
Дээрхи 3 файлыг татаж авсны дараа
1. IDM 6.05-ыг суулгаарай.
2. C:\Program Files\Internet Download Manager Folder дотор IDM.EXE(2-р файл)-г дарж хуулаарай (Replace).
3. RegKey.REG файлыг уншуулаарай.
4. Компьютерээ Restart.
5. Гүйцээ.
Mozilla Firefox 4.0-ыг эндээс , Google Chrome-ийг эндээс , Internet Explorer 9-ийг эндээс татаж аваарай.
Энэ зүгээр л заль.
Үнэгүй IDM, хугацаагүй IDM, IDM-ээр татах, хурдан татах, үнэгүй татах, Youtube-ээс татах, видео, бичлэг татах
Дээр Crack-тай Internet Download Manager 5.19 тавьж өгч байсан билээ. IDM-ийн 5 буюу түүнээс өмнөх хувилбарууд нь Firefox 4, Google Chrome дээр ажилладаггүй юм. IDM-с болж мяа Web Browser хэрэглэлтэй нь биш лаг гоё веб хөтөчдөө тохирдог Crack-тай IDM 6.05 татаж авч хэрэглээрэй.
Заавар
Дараах файлуудыг татаж аваарай.
1. IDM 6.05
2. IDM Patch
2. Key Registry File
Дээрхи 3 файлыг татаж авсны дараа
1. IDM 6.05-ыг суулгаарай.
2. C:\Program Files\Internet Download Manager Folder дотор IDM.EXE(2-р файл)-г дарж хуулаарай (Replace).
3. RegKey.REG файлыг уншуулаарай.
4. Компьютерээ Restart.
5. Гүйцээ.
Mozilla Firefox 4.0-ыг эндээс , Google Chrome-ийг эндээс , Internet Explorer 9-ийг эндээс татаж аваарай.
Энэ зүгээр л заль.
Үнэгүй IDM, хугацаагүй IDM, IDM-ээр татах, хурдан татах, үнэгүй татах, Youtube-ээс татах, видео, бичлэг татах
Monday, March 21, 2011
Наурыз
Та бүхэнд "Наурызын баяр"-ын халуун мэнд хүргэе!
МУИС-ийн сэтгүүлзүйн тэнхмийн эрхлэгч, шинжлэх ухааны доктор, профессор, соёлын гавъяат зүтгэлтэн М.Зулькафиль гуайтай сурвалжлагчийн хийсэн ярилцлагыг хуулж тавилаа. Наурызын талаар илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл үргэлжлэл дээр дарж уншина уу!
...
-Маргааш ажлын өдөр. Та баяраа яаж тэмдэглэх вэ?
-Маргааш ажиллахгүй.
-Хөдөлмөрийн хууль зөрчихөөс айхгүй байна уу?
-Хөдөлмөрийн хуульд жил бүрийн гуравдугаар сарын 22-ны өдөр Баян-өлгийн хөдөлмөрчдийг амарч, энэ баярынхаа өдрийн ажлыг өөр нэг өдөр нөхөн хийхийг заасан байдаг юм. Тэгэхээр би хууль ёсны амрах өдрөө баяраа тэмдэглэнэ.
-Наурызын баярыг Казахстанд хэр өргөн тэмдэглэдэг вэ?
-Казахстанд өргөн тэмдэглэнэ. Зарим ажлын өдрийг амралтын өдөрт шилжүүлж байгаад Наурыз тэмдэглэх өдөр гаргаж аваад 2-3 өдөр тэмдэглэнэ. Тийм шийдвэрийг Засгийн газар нь гаргачихдаг юм билээ.
-Наурызын баяр бол казахын ард түмний баяр гэж ойлголоо?
-Ганцхан казахын ард түмний баяр гэж ойлговол явцуу болно. Лалын шашинтай дорно дахины ойрхи дорнодын олон орон өргөн тэмдэглэдэг юм.
-Тухайлбал Иран, Ирак тэмдэглэх үү?
-Тэмдэглэнэ. Наурыз гэдэг чинь иран үг юм шүү дээ. Лалын шашинтай олонхи улс тэмдэглэдэг юм.
-Наурызын баяр цагаан сар уу, эсвэл шашны баяр уу?
-Наурыз бол шашны баяр биш ээ. Харин Цагаан сартай төсөөтэй. өвлийг өнтэй давж, урин хавартай учирч золгосны баяр. Хаврын баяр, нарны баяр гэж нэрлэдэг. Нарны гэдэг нь шинийн нэгний буюу гуравдугаар сарын 22-ны өглөөгүүр бүх хүн анхны нар харж, нараа хүндэтгэж өөрсдөө сэтгэлийн таашаал авдаг юм. Наранд сүүгээ өргөнө.
-Наурызын баярыг тэмдэглэх нь ямар ач холбогдолтой юм бэ?
-Энэ баяр хоёр чухал ач холбогдолтой юм. Нэгдүгээрт, хүүхэд залуусын хүмүүжилд чухал нөлөөтэй. Залуучууд энэ өдөр өндөр настандаа золгож тэднийхээ сургаалийг сонсоно. Шинэ онд хэрхэн ажиллаж, амьдрахаа ахмадуудаараа заалгана. Ингэснээрээ ахмадуудаа хүндэтгэн хайрлаж, тэднийхээ үг, сургаалийг ёсчлон хэрэгжүүлэх өндөр хариуцлага залууст олгогддог.
Хоёрдугаарт, байгаль, экологийн ач холбогдолтой баяр. Шинийн нэгнийг угтаж хүн бүр орчноо төдийгүй ахуйн ариун цэврээ дээд зэргээр сахина. Хир буртагтай, хог новштой юу ч хаана ч байж болохгүй. Эрчүүд шинийн нэгний өглөө хүрз, зээтүүгээ бариад аль нэг булаг шандад хүрч очин эхийг нь тордож ус гаргаад тэр цэвэр усаа ууна. Бас хүн бүр нэгээс доошгүй мод суулгах учиртай. Ер нь нэг ийм зарчим казахуудад байдаг юм. Хэрвээ чи нэг мод тайрвал 10 мод тарь гэж. Мод тарих боломжгүй бол гудамж талбай цэвэрлэнэ. Казахын ард түмэн байгаль орчноо хайрлах унаган ухаантай хүмүүс. Миний багад эцэг, эх маань “Чи байгаль дэлхийгээс сонгино авч болно. Харин ганц ч цэцэг навч тасалж болохгүй гэдэг. Байгаль орчин гэдэг хүмүүн биднийг тэжээдэг эх булаг гэдэг ойлголтыг бидэнд хар багаас олгосон. Тэр л хүмүүжлээрээ казахууд байгальдаа элэгтэй байдаг юм.
-Наурыз цагаан сар гэсэн үг юмаа даа?
-Цагаан сартай төсөөтэй. Ах, дүү хамаатан садандаа золгоно. Хэн нэг хүнтэй түнжин хагарсан бол эвлэрнэ. өр ширээ дарна. Хир буртаггүй эсвэл шинэ хувцас өмсөнө гээд цагаан сартай адил төсөөтэй юм их бий.
-Тэгвэл цагаан сараас ялгаатай нь юу байна вэ?
-Монголчууд цагаан сараар бууз, банш иддэг бол казахууд шөл уудаг. Баярын ширээнд мах, цагаан идээ, чихэр жимс гээд долоогоос доошгүй нэр төрлийн хоол байх учиртай. Түүний нэг нь шөл. Сонгино, давс зэрэг долоон төрлийн амтлагчтай, махны шөл ууна. Энэ шөлийг хүн бүр ууна. Баяраар хэчнээн олон айлд шөл уувал төчнөөн сайн байна гэж үздэг юм. Ер нь 40-өөс доошгүй айлд орж шөл уухыг эрхэмлэдэг. Тэгэхдээ 40 аяга шөл ууна гэж юу байхав дээ. Амсаад л явна. -Яахаараа ингэж шөл уудаг байна аа?
-Ийм нэг домог бий. Казахын олон овог омгууд эвдрэлцжээ. Тэгээд омгийн ахлагчийнд цугларч нэг том ширмэн тогоо мах чанаад омгийнхноо цуглуулж махаа өгч, шөлийг нь уулгажээ. Дараа нь “За та нар өнөөдөр нэг тогооноос хооллолоо. Нэг санаатай анд нөхөд болцгоолоо. Одоо та нар эвлэрч нөхөд бол” гэснээр асуудал шийдэгджээ. Гал дээр хийсэн шөлөнд дуртай. Яагаад гэвэл галыг сайн сайхны бэлгэдэл гэж үздэг, бас гал дээр хийсэн шөл амттай. Гал асааж түүнийгээ тойрч үсэрч, харайна. Галаар ариусдаг гэсэн бэлгэдэлтэй.
-Уучлаарай, цагаан сараас Наурызын баяр ямар ялгаатай вэ гэсэн миний асуултад та дутуу хариулах шиг санагдлаа?
-Юуны өмнө золголт нь өөр. Хоёр эрэгтэй хүн өөд өөдөөсөө харж зогсоод гараа атгалцаж баруун, зүүн хоёр талаараа цээжээрээ нийлдэг. Цээжээ нийлүүлдэг нь цээж бол биеийн гол хэсэг, гар бол хөдөлмөрлөх эрхтэн гэж хүндэтгэснийх. Хоёр эмэгтэй тэврэлдэж золгоно. Эрэгтэй, эмэгтэй хоёр бол хоёр гараа атгалцаж золгоно. Архи огт уухгүй. Ширээн дээрээ ч архи тавихгүй. Мөнгө барьж золгохгүй. Бэлэг сэлт өгөхгүй. Харин хүүхдэд цагаан идээ, чихэр өгнө. Одоо бол юу ч өгдөг болсон. Гэр бүл болоогүй хосууд баяраар хайраа илчилсэн алчуур, сам зэргийг өгөлцөж авалцдаг. Сэтгэл зүрхний тийм нандин бэлэг. Одоо юм элбэг болжээ. Yнэтэй зүйл өгөхийг байг гэх¬гүй дээ. Ши¬нийн нэгний өдөр цүү хаяна, морь урал¬дуул¬на, эмэгтэй нь эрэг¬тэйгээ хөөж тог¬лоно. Yн¬дэсний тог¬лоомоороо наадна.
-Одоо баяртай хол¬боо¬гүй ч олон ун¬шигч¬дад анхаа¬ра㬬дах нэг асуулт асууя. Баян-өл¬гийнхөн харь¬цангуй бага өв¬чилж, өндөр на¬сал¬даг юм биш үү?
-Тийм ээ. Уулын¬хан урт на¬салдаг байж болно. Судал¬гаа¬наас үзвэл Баян-өлгийд зүрх су¬дас, элэг цөсний өвчин харьцангуй бага гардаг гэнэ лээ. Гэтэл бусад монголчуудад дээрх өвчлөл хамгийн их байдаг. өндөр насалж, бага өвчилдөг нь ид, шидтэй нууц юм биш ээ. Хамгийн энгийн, жирийн юманд байдаг гэж би боддог. Тухайлбал махыг маш сайн чанана. Хоёр цагаас доошгүй чанана шүү. Сайн чанасан мах иддэгийнх ч юм уу ходоодны өвчлөл бас бага байдаг юм. Бас нэг чухал юм бол адууны мах их хэрэглэдэг нь урт наслахад хэрэг болдог бололтой. Адууны мах хүний биеийн дархлааг сайжруулдаг. Адууны махаа борцлоно. Мах чанаад гурилаа хавтгай хавтгайгаар нь том тасалж шөлөнд чанаад мах гурилаа хольж идэхийг “Бесбармак” гэдэг юм. Таван хуруу гэсэн үг л дээ. Урт насалж, бага өвчлөхөд шууд нөлөөлөх нэг зүйл бий. Тэр бол ариун цэвэр. Казахууд ариун цэврийг дээд зэргээр са¬хина. Хооллохын өмнө хойно гараа заавал угаана. Гар арч¬даг хоёр алчуур байна. Нэгээр нь хооллочихоод тосоо ар¬чиж, нөгөөгөөр нь хооллосны дараа гараа угаачихаад усаа арчина. Усны, тосны гэсэн хоёр алчууртай. Нас ахи¬сан хөгшчүүл бол шингэц сайтай хоол тусдаа хийж иднэ.
-Адууны махаар шөлтэй хоол хийж иддэг үү?
-Адууны махаар шөлтэй хоол хийх нь ховор. Сүүлийн үед будаатай шөлтэй, адууны махтай хоол хийдэг болсон байна лээ.
-Би нэг зүйлийг гайхдаг юм. Цөөхөн болоод тэгдэг үү, эсвэл ерөөсөө хүмүүжил сайтайнх уу, казах хүүхэд хэрэг түвэгт орооцолдлоо гэж сонсогддоггүй?
-Ётой үнэн. Одоо траншейнд казах хүүхэд нэг ч байхгүй. Аймаг бүрт тэнэмэл хүүхэд байгаа. Харин Баян-өлгий аймагт бол байхгүй. Яагаад гэвэл казахууд хүүхдийн хүмүүжилд онцгой анхаарна. Хүүхэд яагаад тэнэдэг вэ гэвэл тэдэнд хайр дутсаных. Yр хүүхдээ хайраар дутаахгүй юм бол тэнэмэл хүүхэд гэж байхгүйн гэрч нь өлгийчүүд болж байна. Хүүхэд зэлрэхийн нэг шалтгаан нь гэр бүл салалт. Тогтворгүй гэр бүлд өсч байгаа хүүхдийн хүмүүжил төлөвшихгүй.
Тогтворгүй гэдэг чинь эр, эм хоёр хоорондоо таарамжгүй, хэрэлдэж байдаг л гэсэн үг. Гэр бүл салалт сарнилтаар улсын хэмжээнд Баян-өлгийнхөн хамгийн бага байдаг юм шүү дээ. Гэр бүл хэчнээн тогтвортой байвал тэр айлын ажил, амьдрал төчнөөн сайн байна. Yр хүүхэд нь хүмүүжилтэй байдаг. Казахууд гэр бүлдээ үнэнч байх хатуу зарчимтай.
-Бас нэг зүйл асууя. Бэлгийн замын өвчин өлгийд хамгийн бага гардаг гэж сонссон. Yнэн үү?
-Yнэн шүү. Гэр бүлдээ үнэнч, салж сарнихгүй нөхцөлд бэлгийн замын өвчин гарахгүй. Хэрвээ гэр бүлийн зөрчил гарвал өндөр настнуудын цуглаанаар хатуу жавтий хүртээнэ. Лалын шашинтнууд өдөрт таван удаа уншлага хийдэг. Уншлага хийх болгондоо гар, хөл, бэлэг эрхтнээ угаана. Ариун цэврийг ингэж сахиж байхад өвчин багасахаас яахав.
-Наурызын баярыг хэдийнээс эхэлж тэмдэглэсэн юм бэ?
-1921 оноос өмнө цагаан сар шиг л тэмдэглэж байсан юм билээ. 1930-аад оны сүүл рүү алдаг оног тэмдэглэсэн. Тэгээд 1940 оноос хойш тасралтгүй тэмлэглэв. 1990 оноос хойш өргөн тэмдэглэх болсон.
МУИС-ийн сэтгүүлзүйн тэнхмийн эрхлэгч, шинжлэх ухааны доктор, профессор, соёлын гавъяат зүтгэлтэн М.Зулькафиль гуайтай сурвалжлагчийн хийсэн ярилцлагыг хуулж тавилаа. Наурызын талаар илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл үргэлжлэл дээр дарж уншина уу!
...
-Маргааш ажлын өдөр. Та баяраа яаж тэмдэглэх вэ?
-Маргааш ажиллахгүй.
-Хөдөлмөрийн хууль зөрчихөөс айхгүй байна уу?
-Хөдөлмөрийн хуульд жил бүрийн гуравдугаар сарын 22-ны өдөр Баян-өлгийн хөдөлмөрчдийг амарч, энэ баярынхаа өдрийн ажлыг өөр нэг өдөр нөхөн хийхийг заасан байдаг юм. Тэгэхээр би хууль ёсны амрах өдрөө баяраа тэмдэглэнэ.
-Наурызын баярыг Казахстанд хэр өргөн тэмдэглэдэг вэ?
-Казахстанд өргөн тэмдэглэнэ. Зарим ажлын өдрийг амралтын өдөрт шилжүүлж байгаад Наурыз тэмдэглэх өдөр гаргаж аваад 2-3 өдөр тэмдэглэнэ. Тийм шийдвэрийг Засгийн газар нь гаргачихдаг юм билээ.
-Наурызын баяр бол казахын ард түмний баяр гэж ойлголоо?
-Ганцхан казахын ард түмний баяр гэж ойлговол явцуу болно. Лалын шашинтай дорно дахины ойрхи дорнодын олон орон өргөн тэмдэглэдэг юм.
-Тухайлбал Иран, Ирак тэмдэглэх үү?
-Тэмдэглэнэ. Наурыз гэдэг чинь иран үг юм шүү дээ. Лалын шашинтай олонхи улс тэмдэглэдэг юм.
-Наурызын баяр цагаан сар уу, эсвэл шашны баяр уу?
-Наурыз бол шашны баяр биш ээ. Харин Цагаан сартай төсөөтэй. өвлийг өнтэй давж, урин хавартай учирч золгосны баяр. Хаврын баяр, нарны баяр гэж нэрлэдэг. Нарны гэдэг нь шинийн нэгний буюу гуравдугаар сарын 22-ны өглөөгүүр бүх хүн анхны нар харж, нараа хүндэтгэж өөрсдөө сэтгэлийн таашаал авдаг юм. Наранд сүүгээ өргөнө.
-Наурызын баярыг тэмдэглэх нь ямар ач холбогдолтой юм бэ?
-Энэ баяр хоёр чухал ач холбогдолтой юм. Нэгдүгээрт, хүүхэд залуусын хүмүүжилд чухал нөлөөтэй. Залуучууд энэ өдөр өндөр настандаа золгож тэднийхээ сургаалийг сонсоно. Шинэ онд хэрхэн ажиллаж, амьдрахаа ахмадуудаараа заалгана. Ингэснээрээ ахмадуудаа хүндэтгэн хайрлаж, тэднийхээ үг, сургаалийг ёсчлон хэрэгжүүлэх өндөр хариуцлага залууст олгогддог.
Хоёрдугаарт, байгаль, экологийн ач холбогдолтой баяр. Шинийн нэгнийг угтаж хүн бүр орчноо төдийгүй ахуйн ариун цэврээ дээд зэргээр сахина. Хир буртагтай, хог новштой юу ч хаана ч байж болохгүй. Эрчүүд шинийн нэгний өглөө хүрз, зээтүүгээ бариад аль нэг булаг шандад хүрч очин эхийг нь тордож ус гаргаад тэр цэвэр усаа ууна. Бас хүн бүр нэгээс доошгүй мод суулгах учиртай. Ер нь нэг ийм зарчим казахуудад байдаг юм. Хэрвээ чи нэг мод тайрвал 10 мод тарь гэж. Мод тарих боломжгүй бол гудамж талбай цэвэрлэнэ. Казахын ард түмэн байгаль орчноо хайрлах унаган ухаантай хүмүүс. Миний багад эцэг, эх маань “Чи байгаль дэлхийгээс сонгино авч болно. Харин ганц ч цэцэг навч тасалж болохгүй гэдэг. Байгаль орчин гэдэг хүмүүн биднийг тэжээдэг эх булаг гэдэг ойлголтыг бидэнд хар багаас олгосон. Тэр л хүмүүжлээрээ казахууд байгальдаа элэгтэй байдаг юм.
-Наурыз цагаан сар гэсэн үг юмаа даа?
-Цагаан сартай төсөөтэй. Ах, дүү хамаатан садандаа золгоно. Хэн нэг хүнтэй түнжин хагарсан бол эвлэрнэ. өр ширээ дарна. Хир буртаггүй эсвэл шинэ хувцас өмсөнө гээд цагаан сартай адил төсөөтэй юм их бий.
-Тэгвэл цагаан сараас ялгаатай нь юу байна вэ?
-Монголчууд цагаан сараар бууз, банш иддэг бол казахууд шөл уудаг. Баярын ширээнд мах, цагаан идээ, чихэр жимс гээд долоогоос доошгүй нэр төрлийн хоол байх учиртай. Түүний нэг нь шөл. Сонгино, давс зэрэг долоон төрлийн амтлагчтай, махны шөл ууна. Энэ шөлийг хүн бүр ууна. Баяраар хэчнээн олон айлд шөл уувал төчнөөн сайн байна гэж үздэг юм. Ер нь 40-өөс доошгүй айлд орж шөл уухыг эрхэмлэдэг. Тэгэхдээ 40 аяга шөл ууна гэж юу байхав дээ. Амсаад л явна. -Яахаараа ингэж шөл уудаг байна аа?
-Ийм нэг домог бий. Казахын олон овог омгууд эвдрэлцжээ. Тэгээд омгийн ахлагчийнд цугларч нэг том ширмэн тогоо мах чанаад омгийнхноо цуглуулж махаа өгч, шөлийг нь уулгажээ. Дараа нь “За та нар өнөөдөр нэг тогооноос хооллолоо. Нэг санаатай анд нөхөд болцгоолоо. Одоо та нар эвлэрч нөхөд бол” гэснээр асуудал шийдэгджээ. Гал дээр хийсэн шөлөнд дуртай. Яагаад гэвэл галыг сайн сайхны бэлгэдэл гэж үздэг, бас гал дээр хийсэн шөл амттай. Гал асааж түүнийгээ тойрч үсэрч, харайна. Галаар ариусдаг гэсэн бэлгэдэлтэй.
-Уучлаарай, цагаан сараас Наурызын баяр ямар ялгаатай вэ гэсэн миний асуултад та дутуу хариулах шиг санагдлаа?
-Юуны өмнө золголт нь өөр. Хоёр эрэгтэй хүн өөд өөдөөсөө харж зогсоод гараа атгалцаж баруун, зүүн хоёр талаараа цээжээрээ нийлдэг. Цээжээ нийлүүлдэг нь цээж бол биеийн гол хэсэг, гар бол хөдөлмөрлөх эрхтэн гэж хүндэтгэснийх. Хоёр эмэгтэй тэврэлдэж золгоно. Эрэгтэй, эмэгтэй хоёр бол хоёр гараа атгалцаж золгоно. Архи огт уухгүй. Ширээн дээрээ ч архи тавихгүй. Мөнгө барьж золгохгүй. Бэлэг сэлт өгөхгүй. Харин хүүхдэд цагаан идээ, чихэр өгнө. Одоо бол юу ч өгдөг болсон. Гэр бүл болоогүй хосууд баяраар хайраа илчилсэн алчуур, сам зэргийг өгөлцөж авалцдаг. Сэтгэл зүрхний тийм нандин бэлэг. Одоо юм элбэг болжээ. Yнэтэй зүйл өгөхийг байг гэх¬гүй дээ. Ши¬нийн нэгний өдөр цүү хаяна, морь урал¬дуул¬на, эмэгтэй нь эрэг¬тэйгээ хөөж тог¬лоно. Yн¬дэсний тог¬лоомоороо наадна.
-Одоо баяртай хол¬боо¬гүй ч олон ун¬шигч¬дад анхаа¬ра㬬дах нэг асуулт асууя. Баян-өл¬гийнхөн харь¬цангуй бага өв¬чилж, өндөр на¬сал¬даг юм биш үү?
-Тийм ээ. Уулын¬хан урт на¬салдаг байж болно. Судал¬гаа¬наас үзвэл Баян-өлгийд зүрх су¬дас, элэг цөсний өвчин харьцангуй бага гардаг гэнэ лээ. Гэтэл бусад монголчуудад дээрх өвчлөл хамгийн их байдаг. өндөр насалж, бага өвчилдөг нь ид, шидтэй нууц юм биш ээ. Хамгийн энгийн, жирийн юманд байдаг гэж би боддог. Тухайлбал махыг маш сайн чанана. Хоёр цагаас доошгүй чанана шүү. Сайн чанасан мах иддэгийнх ч юм уу ходоодны өвчлөл бас бага байдаг юм. Бас нэг чухал юм бол адууны мах их хэрэглэдэг нь урт наслахад хэрэг болдог бололтой. Адууны мах хүний биеийн дархлааг сайжруулдаг. Адууны махаа борцлоно. Мах чанаад гурилаа хавтгай хавтгайгаар нь том тасалж шөлөнд чанаад мах гурилаа хольж идэхийг “Бесбармак” гэдэг юм. Таван хуруу гэсэн үг л дээ. Урт насалж, бага өвчлөхөд шууд нөлөөлөх нэг зүйл бий. Тэр бол ариун цэвэр. Казахууд ариун цэврийг дээд зэргээр са¬хина. Хооллохын өмнө хойно гараа заавал угаана. Гар арч¬даг хоёр алчуур байна. Нэгээр нь хооллочихоод тосоо ар¬чиж, нөгөөгөөр нь хооллосны дараа гараа угаачихаад усаа арчина. Усны, тосны гэсэн хоёр алчууртай. Нас ахи¬сан хөгшчүүл бол шингэц сайтай хоол тусдаа хийж иднэ.
-Адууны махаар шөлтэй хоол хийж иддэг үү?
-Адууны махаар шөлтэй хоол хийх нь ховор. Сүүлийн үед будаатай шөлтэй, адууны махтай хоол хийдэг болсон байна лээ.
-Би нэг зүйлийг гайхдаг юм. Цөөхөн болоод тэгдэг үү, эсвэл ерөөсөө хүмүүжил сайтайнх уу, казах хүүхэд хэрэг түвэгт орооцолдлоо гэж сонсогддоггүй?
-Ётой үнэн. Одоо траншейнд казах хүүхэд нэг ч байхгүй. Аймаг бүрт тэнэмэл хүүхэд байгаа. Харин Баян-өлгий аймагт бол байхгүй. Яагаад гэвэл казахууд хүүхдийн хүмүүжилд онцгой анхаарна. Хүүхэд яагаад тэнэдэг вэ гэвэл тэдэнд хайр дутсаных. Yр хүүхдээ хайраар дутаахгүй юм бол тэнэмэл хүүхэд гэж байхгүйн гэрч нь өлгийчүүд болж байна. Хүүхэд зэлрэхийн нэг шалтгаан нь гэр бүл салалт. Тогтворгүй гэр бүлд өсч байгаа хүүхдийн хүмүүжил төлөвшихгүй.
Тогтворгүй гэдэг чинь эр, эм хоёр хоорондоо таарамжгүй, хэрэлдэж байдаг л гэсэн үг. Гэр бүл салалт сарнилтаар улсын хэмжээнд Баян-өлгийнхөн хамгийн бага байдаг юм шүү дээ. Гэр бүл хэчнээн тогтвортой байвал тэр айлын ажил, амьдрал төчнөөн сайн байна. Yр хүүхэд нь хүмүүжилтэй байдаг. Казахууд гэр бүлдээ үнэнч байх хатуу зарчимтай.
-Бас нэг зүйл асууя. Бэлгийн замын өвчин өлгийд хамгийн бага гардаг гэж сонссон. Yнэн үү?
-Yнэн шүү. Гэр бүлдээ үнэнч, салж сарнихгүй нөхцөлд бэлгийн замын өвчин гарахгүй. Хэрвээ гэр бүлийн зөрчил гарвал өндөр настнуудын цуглаанаар хатуу жавтий хүртээнэ. Лалын шашинтнууд өдөрт таван удаа уншлага хийдэг. Уншлага хийх болгондоо гар, хөл, бэлэг эрхтнээ угаана. Ариун цэврийг ингэж сахиж байхад өвчин багасахаас яахав.
-Наурызын баярыг хэдийнээс эхэлж тэмдэглэсэн юм бэ?
-1921 оноос өмнө цагаан сар шиг л тэмдэглэж байсан юм билээ. 1930-аад оны сүүл рүү алдаг оног тэмдэглэсэн. Тэгээд 1940 оноос хойш тасралтгүй тэмлэглэв. 1990 оноос хойш өргөн тэмдэглэх болсон.
Thursday, March 3, 2011
Оруулан эрэмбэлэх арга (Insertion Sort)
Энэ аргыг багтаан эрэмбэлэх арга, заримдаа шургуулан эрэмбэлэх арга ч гэж нэрлэдэг. Оруулан эрэмбэлэх арга нь сонгон эрэмбэлэх аргатай нилээн төсөөтэй бөгөөд үндсэн үйлдэл нь эрэмбэлэгдсэн массивт эрэмбэлэлтийг алдагдуулахгүйгээр шинэ элемент оруулах явдал юм. Өөрөөр хэлбэл эрэмбэлэгдсэн хэсгийн шинэ элементээс их элементүүдийг 1 байрлал баруун тийш шилжүүлэх байдлаар орвол зохих байрлалыг чөлөөлж өгдөг.
Жишээ. N элементтэй бүхэл тоон массивыг өсөхөөр эрмбэлэе.
1. Си хэл
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>
int main() {
int n, a[100], i, j, temp, k;
printf(" n = ");
scanf("%d", &n);
for(i=0; i<n; i++) {
printf(" a[%d] = ", i);
scanf("%d", &a[i]);
}
for(i=0; i<n-1; i++)
for(j=i+1; j<n; j++)
if(a[i] > a[j]) {
temp = a[j];
for(k=j; k>i; k--)
a[k] = a[k-1];
a[i] = temp;
}
printf(" Khariu:");
for(i=0; i<n; i++)
printf(" %d", a[i]);
system("pause");
}
2. Паскаль хэл
Program InsertionSort;
var
n, i, j, temp, k: integer;
a: array[1..100] of integer;
begin
Write(' n = ');
Read(n);
for i:=1 to n do begin
Write(' a[',i,'] = ');
Read(a[i]);
end;
for i:=1 to n-1 do
for j:=i+1 to n do
if a[i] > a[j] then begin
temp := a[j];
for k:=j downto i+1 do a[k] := a[k-1];
a[i] := temp;
end;
Write(' Khariu:');
Жишээ. N элементтэй бүхэл тоон массивыг өсөхөөр эрмбэлэе.
1. Си хэл
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>
int main() {
int n, a[100], i, j, temp, k;
printf(" n = ");
scanf("%d", &n);
for(i=0; i<n; i++) {
printf(" a[%d] = ", i);
scanf("%d", &a[i]);
}
for(i=0; i<n-1; i++)
for(j=i+1; j<n; j++)
if(a[i] > a[j]) {
temp = a[j];
for(k=j; k>i; k--)
a[k] = a[k-1];
a[i] = temp;
}
printf(" Khariu:");
for(i=0; i<n; i++)
printf(" %d", a[i]);
system("pause");
}
2. Паскаль хэл
Program InsertionSort;
var
n, i, j, temp, k: integer;
a: array[1..100] of integer;
begin
Write(' n = ');
Read(n);
for i:=1 to n do begin
Write(' a[',i,'] = ');
Read(a[i]);
end;
for i:=1 to n-1 do
for j:=i+1 to n do
if a[i] > a[j] then begin
temp := a[j];
for k:=j downto i+1 do a[k] := a[k-1];
a[i] := temp;
end;
Write(' Khariu:');
Friday, February 25, 2011
Drupal CMS
Drupal нь Drupal core буюу цөм, хэрэглэгчийн бүртгэлийн мэдээлэл (бүртгэх, засах), цэсний удирдлага, RSS, хуудасны бүтэц болон системийн админы хэсэг зэргийг агуулна.
Бүх платформ дээр ажиллах боломжтой. MySQL, PostgreSQL, SQLite (Microsoft SQL Server) зэрэг баазын сервэрүүд, Apache, IIS веб сервэрүүд дэмжинэ.
Анх Dries Buytaert бичсэн (message board буюу internet forum-аар хөгжүүлсэн) бөгөөд 2001 оноос нээлттэй эхийн төсөл болсон.
Drupal нь Голландын Dutch - дусал гэсэн үгнээс гаралтай.
Drupal-ын хөгжүүлэлтэнд олон хүн тусалснаар түргэн хөгжиж, улам боловсронгуй болсоор байна. 2011 оны 1-р сарын 5-нд Drupal 7.0 хувилбар гарсан.
Цаашдаа сурсан юмаа тавьж байх болно. Санал бодлоо хуваалцаарай.
Wednesday, February 23, 2011
Олон Yahoo! Messenger зэрэг ажиллуулах
Yahoo хэрэглэдэг ихэнх хүмүүс 2-оос доошгүй ID-тай байдаг. Учир нь Public & Private эсвэл Family & Private эсвэл тодорхой Permission-тэй, мөн пракцтай холбоотой байж болох юм. Үүнтэй холбоотой заримдаа хэд хэдэн Messenger-ийг зэрэг ажиллуулах шаардлага гарна. Yahoo! Messenger 1 компьютерт default-оороо ганц ширхэг л нээгдэнэ. Олон нээгддэг болгох маш амархан. Уг нь мессенжер ашигладаг хүн болгон л үүнийг чаддаг байх гэж боддог байлаа. Гэвч үгүй юм байна (Тийм болгоод өгөөч гэсэн request нэг биш удаа ирлээ :)). Олон юм нуршилгүй яаж гэдгийг тайлбарлъя.1. Start -> All Programs -> Accessories -> Run эсвэл Windows + R.
2. Гарч ирсэн Run цонхны Open талбарт regedit гэж бичээд OK.
3. HKEY_CURRENT_USER -> Software -> yahoo -> pager -> Test.
4. Test дээр баруун клик -> New DWORD (...) Value -> Нэрийг нь Plural гэж өгнө.
5. Plural дээр Right Click (хулганы барууны точийг нь дар) -> Modify -> Value Data дээрхи утгыг 1 болгоно. (Default утга нь 0 байдаг.) Ингээд боллоо.
Энэ арай ядаргаатай санагдаж байна уу? Тэгвэл энэ register файлыг татаж аваад л уншуулчих. (Цаад үйлдэл нь яг адилхан.)
Subscribe to:
Posts (Atom)


